In een bescheiden loods op het terrein van Philips in Eindhoven begint het verhaal van ASML op 1 april 1984. Het bedrijf, dan nog ASM Lithography geheten, is een joint venture tussen het elektronicaconcern Philips en het Amerikaanse ASM International. Het doel is om de PAS 2000, een door Philips ontwikkelde wafer stepper, te commercialiseren. De start is allesbehalve glamoureus: een handvol Philips-medewerkers verhuist naar eenvoudige houten barakken, weg van de veilige moederorganisatie. Niemand kan dan vermoeden dat dit kleine, ietwat onwillige team de basis legt voor een technologiebedrijf dat decennia later de wereldwijde halfgeleiderindustrie zal domineren.

In de beginjaren worstelt het jonge ASML om voet aan de grond te krijgen. De lithografiemarkt wordt gedomineerd door gevestigde namen als het Japanse Nikon en Canon. Toch weet ASML dankzij de eerste successen in Azië en de Verenigde Staten langzaam terrein te winnen. De echte doorbraak volgt wanneer het bedrijf zich volledig richt op de ontwikkeling van extreem ultraviolette (EUV) lithografie, een technologie die velen aanvankelijk als onmogelijk beschouwen. Het is een gewaagde gok die het bedrijf uiteindelijk naar de absolute top van de markt zal katapulteren.

De sleutel tot het succes van ASML ligt in de unieke samenwerking binnen een uitgebreid ecosysteem. In de regio rond Veldhoven, het kloppende hart van de Nederlandse technologiesector Brainport, werken duizenden ontwikkelaars en een dichte keten van toeleveranciers samen aan één doel: klanten in staat stellen om steeds fijnere transistorpatronen op chips aan te brengen. Grote namen als VDL, Prodrive Technologies en het Duitse Carl Zeiss zijn onlosmakelijk verbonden met de productie van de uiterst complexe machines. Deze regionale verwevenheid is geen toeval; ASML kiest er bewust voor om zijn toeleveranciers dichtbij te houden om de immense logistieke en technologische uitdagingen het hoofd te bieden.

De technologische honger naar steeds krachtigere en energiezuinigere chips, mede aangewakkerd door de opkomst van kunstmatige intelligentie, heeft ASML in een unieke positie gebracht. Het bedrijf is de enige ter wereld die EUV-lithografiemachines kan bouwen die nodig zijn voor de meest geavanceerde chips. De overname van het Amerikaanse Cymer in 2012, voor 2,5 miljard dollar, en de nauwe samenwerking met ZEISS SMT – waarin ASML in 2016 een belang van 25% nam en 1 miljard euro investeerde – verstevigden de greep op de cruciale onderdelen van de technologie. De EUV-bron, die met behulp van een krachtige laser plasma creëert uit microscopisch kleine tinduivels, is een technologisch hoogstandje dat jarenlang onderzoek en ontwikkeling vereiste.

De financiële resultaten weerspiegelen deze dominante positie. In 2025 rapporteert ASML een recordomzet van 32,7 miljard euro en een nettowinst van 9,6 miljard euro. De vraag naar EUV-systemen is zo groot dat de omzet uit deze technologie in één jaar tijd stijgt van 38% naar 48% van de totale systeemverkopen. De introductie van de volgende generatie, de High-NA EUV-systemen, markeert een nieuwe mijlpaal. In het vierde kwartaal van 2025 worden de eerste twee van deze immense machines daadwerkelijk bij klanten omgezet in omzet. De orderportefeuille van 38,8 miljard euro, waarvan 25,5 miljard euro aan EUV-orders, vormt een solide basis voor de toekomst.

De impact van ASML reikt veel verder dan de eigen omzetcijfers. Het bedrijf is een aanjager van de regionale economie; de toegevoegde waarde voor Zuidoost-Brabant wordt in 2024 geschat op bijna 12 miljard euro. De groeiambities zijn groot, met plannen voor 20.000 extra banen in de regio tegen 2030. Deze expansie brengt echter ook uitdagingen met zich mee, zoals druk op de infrastructuur, huisvesting en het onderwijs in de regio. Tegelijkertijd zorgt de geopolitieke spanning rondom halfgeleidertechnologie ervoor dat ASML, als cruciale schakel in de mondiale toeleveringsketen, voortdurend balanceert tussen commerciële belangen en politieke realiteiten.

Het verhaal van ASML is er een van durf, langdurige investeringen en een niet-aflatende focus op het onmogelijke. Van een bescheiden afdeling binnen Philips tot de onbetwiste wereldleider in lithografie: het bedrijf belichaamt de kracht van het Nederlandse technologische ecosysteem. De komende jaren zullen in het teken staan van de verdere uitrol van High-NA EUV, de volgende generatie chips en de rol die kunstmatige intelligentie speelt in de vraag naar rekenkracht. Wat in 1984 begon in een eenvoudige loods, is uitgegroeid tot een bedrijf dat de grenzen van de moderne technologie bepaalt en daarmee de koers uitzet voor de digitale toekomst van de wereld.